Sigaraya bugüne kadar ne harcadınız? Zamlarla birlikte hesaplamak
"Bugünkü fiyat × gün" hesabı geçmiş günleri en yüksek fiyatla sayar ve harcamayı şişirir. Her günü kendi fiyatıyla hesaplamanın kuralı ve sayısal bir örnek.
İçindekiler
Kısa cevap
Sigaraya bir yılda ne harcadığınızı bulmanın en hızlı yolu bugünkü paket fiyatını gün sayısıyla çarpmaktır. Hızlıdır ama yanlıştır: yıl içinde zam geldiyse, zamdan önceki günleri de bugünkü — yani en yüksek — fiyatla saymış olursunuz.
Doğru hesap her günü kendi günündeki fiyatla sayar.
Örnek: 2025, yıl ortasında bir zam
Günde bir paket (20 adet), yıl başında paket 100 TL, 1 Temmuz’dan itibaren 115 TL:
| Dönem | Gün | Günlük | Tutar |
|---|---|---|---|
| 1 Ocak – 30 Haziran | 181 | ₺100,00 | ₺18.100,00 |
| 1 Temmuz – 31 Aralık | 184 | ₺115,00 | ₺21.160,00 |
| Toplam | 365 | ₺39.260,00 |
Aynı yılı “bugünkü fiyat × gün” diye hesaplarsanız 365 × 115 = 41.975 TL bulursunuz. Aradaki 2.715 TL, ödemediğiniz ama hesaba yazılmış paradır.
Tek bir zam bile farkı birkaç bin liraya çıkarıyor. Birkaç yıla yayılan bir hesapta, her yıl birden çok zamla, fark daha da büyür — bu yüzden “sigaraya on yılda ne harcadım” sorusuna bugünkü fiyatla verilen cevap her zaman fazla çıkar.
Kural: tarihi o güne eşit ya da önce olan en son fiyat
Fiyat geçmişiyle hesap yaparken tek bir kural yeter:
- Bir günün fiyatı, tarihi o güne eşit ya da önce olan en son fiyattır. 1 Temmuz’da zam geldiyse 30 Haziran eski, 1 Temmuz yeni fiyattandır.
- Bildiğiniz ilk fiyattan önceki günler o ilk fiyatla sayılır. Başka bir seçenek, olmayan bir fiyatı uydurmak olurdu.
- Başlangıç ve bitiş günü dahildir: 1 Ocak – 31 Aralık 365 gündür, 364 değil.
Gün farkı takvim günüyle sayılmalıdır. Saatle bölen bir hesap, yaz saati geçişinde 23 saatlik bir güne rastlayınca bir gün kaybedebilir; küçük bir hata ama bir tabloda yanlış bir sayı demek.
Kendi tarihleriniz ve fiyatlarınızla sigaraya harcanan para aracında hesaplayabilirsiniz; en fazla 30 fiyat değişikliği girilebilir.
Eski fiyatları hatırlamıyorsanız
Çoğu kişi üç yıl önceki paket fiyatını hatırlamaz, bu normal. İki yol var:
- Tek satır, bugünkü fiyat. Sonuç bir üst sınırdır: geçmişte fiyatlar daha düşük olduğu için gerçek harcamanız bu tutarın altındadır.
- Hatırladığınız birkaç zam. “Yılbaşından önce 100’dü, yazın 115 oldu” gibi iki satır bile sonucu gerçeğe epey yaklaştırır.
Uydurma bir fiyat tablosu eklemek ise sonucu yalnızca daha kesin görünür yapar, daha doğru değil.
Adet de her gün aynı değil
Bu hesabın ikinci varsayımı her gün aynı adedi içtiğinizdir. Gerçekte bir gün 14, ertesi gün 23 olabilir; hiç içmediğiniz günler de olur. Tek bir ortalama adet, bu dalgalanmayı düzleştirir.
Smount aynı fiyat kuralıyla çalışır ama her günü kendi adediyle hesaplar: zam geldikçe fiyatı güncellersiniz, her kayıt kendi günündeki fiyattan maliyete yazılır. Geçmiş takviminde her günün o günkü fiyatla maliyeti ayrı görünür.
Kaynaklar
Bu yazı mevzuata dayanmaz. Fiyat kuralı Smount’un fiyat geçmişiyle aynıdır: bir gün, tarihi o güne eşit ya da önce olan en son fiyatla hesaplanır; ilk fiyattan önceki günler ilk fiyatı alır. Örnekteki fiyatlar varsayımsaldır. Tablodaki sayılar sitenin test edilmiş hesap fonksiyonuyla üretildi.