Borç kapatma stratejileri: kartopu mu, çığ mı?
Çığ en yüksek faizli borçtan, kartopu en küçük bakiyeden başlar. Sıralamayı nominal faiz değil, vergili efektif faiz belirler. Sayısal örnekle karşılaştırma.
İçindekiler
İki strateji, iki cümle
Birden fazla borcunuz varsa, her ay ayırabildiğiniz para asgarilerin toplamından fazlaysa, bir soru kalır: fazlayı hangi borca yatıracaksınız? İki klasik cevabı var.
Çığ (avalanche): en yüksek faizli borçtan başla. Matematiksel olarak toplam faizi en aza indiren sıra budur.
Kartopu (snowball): bakiyesi en küçük borçtan başla. Faizi değil motivasyonu optimize eder — ilk hesabın erken kapanması, plana devam etme ihtimalini artırır.
İkisi de aynı bütçeyi kullanır; tek fark, asgarilerden artan paranın hangi borca gittiğidir.
Türkiye’de sıralamayı vergi belirler
Çığ “en yüksek faizli borç” der. Peki hangi faiz? Bankanın ilan ettiği nominal oran, ödediğiniz oran değildir.
Kredi kartı, KMH ve ihtiyaç kredisi faizine %15 KKDF + %15 BSMV biner; yani gerçek maliyet faizin 1,30 katıdır. Konut finansmanı kredisinde ise KKDF %0’dır ve BSMV istisnası vardır: çarpan 1,00. Sonuç, sıralamayı ters çevirebilir:
| Borç (örnek) | Nominal aylık | Vergi çarpanı | Efektif aylık |
|---|---|---|---|
| KMH | %4,25 | 1,30 | %5,53 |
| Kredi kartı (dönem borcu 30.000–180.000 TL) | %3,75 | 1,30 | %4,88 |
| Kredi kartı (dönem borcu 30.000 TL altı) | %3,25 | 1,30 | %4,23 |
| İhtiyaç kredisi | %3,20 | 1,30 | %4,16 |
| Konut kredisi | %3,60 | 1,00 | %3,60 |
Son iki satır meselenin özeti: nominal orana bakan biri konut kredisini (%3,60) ihtiyaç kredisinden (%3,20) daha pahalı sanır ve önce onu kapatmaya çalışır. Vergiyle birlikte bakıldığında ihtiyaç kredisi %4,16, konut kredisi %3,60’tır — sıra tam tersidir.
Kural: karşılaştırmadan önce her borcun oranını vergi çarpanıyla çarpın. Kart, KMH ve ihtiyaç kredisinde 1,30; konut kredisinde 1,00. Aynı listede nominal ve efektif oranları karıştırmayın.
Kredi kartında bir incelik daha var: faiz oranı dönem borcunun büyüklüğüne göre kademelidir (30.000 TL’ye kadar, 30.000–180.000 TL arası, üzeri). Yani borcunuz azaldıkça oranınız da düşebilir.
Örnek: aynı bütçe, iki sıra
Üç borç ve aylık 12.000 TL ödeme gücü olan bir tabloyu iki stratejiyle yürüttüm:
- Kredi kartı — 40.000 TL, aylık %3,75 (efektif %4,88), asgari oranı %20
- İkinci kart — 6.000 TL, aylık %3,25 (efektif %4,23), asgari oranı %40
- KMH — 25.000 TL, aylık %4,25 (efektif %5,53), asgari ödemesi yok
| Ölçü | Çığ | Kartopu |
|---|---|---|
| Kapanma sırası | KMH → kart → ikinci kart | ikinci kart → kart → KMH |
| İlk borcun kapandığı ay | 6. ay | 2. ay |
| Bütün borçların kapandığı ay | 8. ay | 8. ay |
| Ödenen toplam faiz | ₺15.642,17 | ₺16.135,36 |
Çığ 493,19 TL daha ucuz. Kartopu ise ilk kapanışı dört ay öne çekiyor.
Bu sayılar bir varsayım listesine dayanıyor ve yazıda saklamıyorum: faiz aylık işler, önce her borcun asgarisi ödenir, kalan bütçe önceliğe yatırılır, yeni harcama yapılmaz, gelir değişmez, kartın faiz kademesi sabit tutulmuştur. Gecikme faizi, taksitli işlemler ve kredilerde erken kapamanın kendi kuralları modellenmemiştir. Hesabın kendisi test edilmiş bir fonksiyondur; sayılar değişirse test düşer ve bu tablo güncellenir.
Dikkat çeken şey farkın küçüklüğü: Türkiye’de asgari ödeme oranları yüksek olduğu için (%20–%40) borç zaten hızlı kapanıyor ve iki strateji arasındaki fark birkaç yüz liraya iniyor. Aynı tabloyu daha düşük asgarili, uzun vadeli borçlarla kurduğunuzda fark büyür.
Kartopunun gerçek faydası ilk kapanışta
Yukarıdaki tabloda kartopu 493 lira daha pahalı ama ilk kapanışı dört ay öne çekiyor. Bu takas gerçek: plandan çıkma ihtimali yüksek olan biri için “iki ay sonra bir borcum bitecek” cümlesi, altı ay beklemekten daha güçlü olabilir.
Ama kartopunun faydası yalnızca ilk kapanışta vardır. İlk hesabı kapattıktan sonra en küçük bakiyeyi kovalamaya devam etmek, pahalı borcu beklettiği her ay para kaybettirir. Mantıklı olan, ilk kapanışı aldıktan sonra sıralamayı faize çevirmektir — Son Taksit’te bu karma strateji olarak duruyor.
KMH sıraya girmez, zaten en öndedir
KMH’yi bir stratejiye yerleştirmek diğer borçlar gibi çalışmaz. KMH vadesiz hesaba bağlı bir limittir: hesaba giren her para önce eksi bakiyeyi kapatır, ayrı bir ödeme talimatı gerekmez. Yani maaşınız yattığı anda KMH borcunuz kendiliğinden azalır.
Bunun iyi tarafı, en pahalı borcun (efektif %5,53) çoğu zaman otomatik olarak önce erimesidir. Kötü tarafı, bu otomatik kapanmayı hesaba katmadan yapılan bir bütçe planının şaşmasıdır: “bu ay kartıma 12.000 yatıracağım” diyen biri, maaşının bir kısmının KMH’ye gittiğini fark etmeyebilir.
KMH’nin nasıl faiz işlettiğini KMH faizi yazısında ayrıntılı anlattım; kendi rakamınızla denemek için KMH faizi hesaplama aracı var.
Faizsiz borç en sona
Aileden alınan borç, faizsiz taksitli alışveriş ya da arkadaşa olan borç gibi faiz işlemeyen kalemler her iki stratejide de en sona kalır. Faizsiz bir borcu erken kapatmak size hiçbir şey kazandırmaz; aynı parayı %5 faizli bir karta yatırmak kazandırır.
Buradaki tek istisna finansal değil, sosyal: geri ödeme tarihi verdiğiniz bir borç, matematik ne derse desin o tarihte ödenir.
Asgari ödemek bir strateji değil
Yalnızca asgari ödemek, borç kapatma planı gibi görünen ama olmayan bir şeydir. Asgari ödendiğinde gecikme faizi doğmaz — ama devreden bakiyeye akdi faiz işlemeye devam eder ve tahakkuk eden faiz bir sonraki ekstrenin borcuna eklenir. Hiç harcama yapmasanız bile borç büyür.
Asgari tutarın kendisi de sandığınız gibi hesaplanmıyor: oranı kart limitiniz belirler, borcunuzun büyüklüğü değil. Limiti 50.000 TL ve üzerinde olan kartlarda %40, altındakilerde %20 uygulanır. Kendi kartınız için asgari ödeme hesaplama aracına bakabilirsiniz: asgariyi, uygulanan oranı ve ödeme sonrası devreden borcu birlikte gösteriyor.
Asgariyi hiç ödememenin sonucu daha ağır: ödenmeyen kısma gecikme faizi işler, bir takvim yılında üç kez ödenmezse kart nakit kullanımına, üst üste üç kez ödenmezse mal ve hizmet alımına da kapatılır.
İki sıralamadan fazlası var
Kartopu ve çığ en bilinen ikisi ama tek seçenek değiller:
- Karma — önce kartopu, ilk hesap kapandıktan sonra kalıcı olarak çığ. İlk kapanışın motivasyonunu alıp sonrasında parayı bırakmaz.
- Nakit akışı — bakiyesini aylık zorunlu ödemesine bölüp en küçük çıkanı önce kapatır. Ölçüsü şu: “kapattığım her lira, ayda ne kadar zorunlu çıkışı siliyor?” Nefes almak en acil ihtiyaçsa bu sıra mantıklıdır.
- Limit doluluğu — bakiye ÷ limit oranı en yüksek karttan başlar. Dolu kart hem kredi notunu aşağı çeker hem de sığmayan harcamayı nakde iter.
Hangisinin size uyduğu, tablonuzun şekline bağlı. Son Taksit bu stratejilerin hepsini aynı bilanço üzerinde 36 ay boyunca yürütüp sonucu karşılaştırıyor — hangi sıranın kaç lira ve kaç ay ettiğini tahmin etmek yerine görebiliyorsunuz.
Kaynaklar
Buradaki oran ve kuralların dayanakları:
- Kredi kartı azami aylık akdi faiz oranları ve dönem borcuna göre kademeler — TCMB, 1 Ocak 2026’dan geçerli oranlar.
- KMH azami aylık akdi faizi %4,25, kademesizdir.
- Kart faizine KKDF %15 ve BSMV %15; KMH’de aynı iki vergi, toplam çarpan 1,30.
- İhtiyaç kredisinde KKDF %15 ve BSMV %15, çarpan 1,30; konut finansmanında KKDF %0 ve BSMV istisnası, çarpan 1,00 — 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu md. 29.
- Asgari ödeme oranı %20 / %40 ve 50.000 TL’lik kart limiti eşiği — BDDK Kurul Kararı 26.09.2024/10970; oranı kart limitinin belirlemesi.
- Asgari ödendiğinde kalan bakiyeye akdi faiz, ödenmeyen kısma gecikme faizi; asgarinin ödenmemesiyle kartın kullanıma kapatılması — Banka Kartları ve Kredi Kartları Hakkında Yönetmelik md. 22/6.
- KMH’nin hesaba giren parayla kendiliğinden mahsuplaşması.
- Faizsiz borcun sıralamada en sona konması.
Örnek tablo yazıdaki formülle hesaplandı. Yazı bilgilendirme amaçlıdır; bankanızın sözleşmesi ve ekstresi esastır.