Sigara zammı bütçenize nasıl yansır?
Zam paket başına değil, her gün içtiğiniz kadar yansır. 130 TL’lik paket 145 TL olunca günde bir paket içen biri yılda 5.475 TL fazla öder. Formül ve adet adet tablo.
İçindekiler
Kısa cevap
Zam haberleri paket fiyatını söyler: “130 TL’den 145 TL’ye.” Bütçenize yansıyan ise paket başına fark değil, o farkın her gün kaç kez ödendiğidir. Günde bir paket içen biri 15 TL’lik farkı her gün bir kez öder; günde yarım paket içen biri yarısını.
Formül dört işlemden ibarettir:
günlük ek maliyet = günde içilen adet ÷ paketteki adet × (yeni fiyat − eski fiyat)
Aylık ek maliyet bunun 30 katı, yıllık ek maliyet 365 katıdır.
Örnek: 130 TL’den 145 TL’ye
Paket 20’lik, zam 15 TL, yani %11,5. Günlük adede göre tablo:
| Günde içilen | Günlük ek | Aylık ek (30 gün) | Yıllık ek (365 gün) | Yeni fiyatla yıllık toplam |
|---|---|---|---|---|
| 10 adet (yarım paket) | ₺7,50 | ₺225,00 | ₺2.737,50 | ₺26.462,50 |
| 20 adet (bir paket) | ₺15,00 | ₺450,00 | ₺5.475,00 | ₺52.925,00 |
| 30 adet (bir buçuk paket) | ₺22,50 | ₺675,00 | ₺8.212,50 | ₺79.387,50 |
Aylık satır neden yıllığın on ikide biri değil? Çünkü ay 30, yıl 365 gün sayılıyor; 30 × 12 = 360 olduğundan yıllık tutar beş günlük fark kadar fazladır. İkisi de kendi başına doğrudur.
Zam oranı ile yıllık fark arasındaki ilişki
Tablodaki yıllık farkı başka bir yoldan da bulabilirsiniz: zamdan önceki yıllık maliyet × zam oranı. Günde bir paketle eski fiyattan yıllık maliyet 47.450 TL’dir; bunun %11,5’i 5.475 TL eder — tablodaki sayı.
Bu ilişkinin pratik sonucu şu: aynı zam oranı, sigaraya zaten çok harcayan birine liraca daha ağır gelir. %11,5’lik bir zam yarım paket içen biri için yılda 2.737,50 TL, bir buçuk paket içen biri için 8.212,50 TL’dir. Oran herkes için aynı, cüzdandan çıkan değil.
Kendi fiyatınız ve adedinizle sigara zammı hesaplama aracında deneyebilirsiniz; toplam yıllık maliyeti görmek için sigara maliyeti aracı var.
Zam yıl ortasında gelirse
Hesap tek bir zammı gösterir. Yıl içinde zam geldiyse o yılın harcaması iki fiyatın karışımıdır: zamdan önceki günler eski, sonraki günler yeni fiyatla ödenmiştir. Geçmişe dönük “bu yıl ne harcadım” sorusunda bütün yılı yeni fiyatla saymak sonucu şişirir; nedenini sigaraya harcanan para yazısında sayılarla anlattım.
Bir sonraki zammın ne zaman ve ne kadar geleceği ise bilinmez. Bu yüzden ne araç ne bu yazı zam tahmini yapar: uydurulmuş bir artış varsayımı hesabı yanlış yapardı.
Zam tarihini önceden girmek
Zamlar çoğu zaman birkaç gün önceden duyurulur. Smount’ta fiyat geçmişine ileri tarihli bir zam girebilirsiniz: o güne kadar eski fiyat, o günden sonra yeni fiyat geçerli olur ve “böyle devam ederse” yıllık tahmini zammı da sayar. Geçmiş günlerin maliyeti ise değişmez; her gün kendi günündeki fiyatla kalır.
Kaynaklar
Bu yazı mevzuata dayanmaz; hesap dört işlemden ibarettir ve formül yukarıda yazılıdır. Fiyatlar örnektir, gerçek bir markanın fiyatı değildir. Ay 30, yıl 365 gün sayılır — Smount’un kullandığı sabitlerle aynı. Tablodaki sayılar sitenin test edilmiş hesap fonksiyonuyla üretildi.